KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN ỨNG DỤNG TIN HỌC 
TRONG THỜI GIAN TỚI CỦA HẢI QUAN VIỆT NAM

Mục tiêu

    Phấn đầu thực hiện tự động hoá quy trình thủ tục hải quan trên cơ sở áp dụng Công nghệ thông tin (CNTT) và kỹ thuật trao đổi dữ liệu ở những khâu trọng điểm và địa bàn trọng điểm. Đảm bảo hệ thống máy tính nối mạng thông suốt trong nội bộ ngành hải quan, giữa cơ quan hải quan với các cơ quan liên quan thuộc Chính phủ, giữa cơ quan hải quan với các doanh nghiệp trọng điểm để thực hiện trao đổi dữ liệu điện tử trong quy trình thủ tục hải quan. Trong công tác hải quan tập trung trước mắt vào các khâu nghiệp vụ thuộc quy trình thủ tục hải quan như : khai báo hải quan, xử lý hồ sơ, quan lý và theo dõi việc thu nộp thuế và các khoản thu khác, giam sát hoạt động cảng biển, sân bay quốc tế, kho hàng, quản lý ngân hàng dữ liệu giá phục vụ cho việc thực hiện hiệp định giá GATT...Triển khai hệ thống tự động hoá tại các đơn vị hải quan trọng điểm như: các cảng biển lớn, sân bay quốc tế, khu công nghiệp tập trung, cửa khẩu đường bộ. Phấn đấu đến năm 2005 thực hiện tự động hoá tự động hoá quy trình thủ tục hải quan đạt 75% trở lên đối với lượng hàng hoá XNK. Đến năm 2010 về cơ bản thực hiện thủ tục hải quan tự động hoá trên toàn quốc, thiết lập môi trường làm việc dựa trên nền tảng CNTT.

*Nội dung thực hiện:

    1) Thiết lập một môi trường pháp lý và nghiệp vụ thuận lợi cho phép thực hiện thủ tục hải quan trên cơ sở áp dụng CNTT và kỹ thuật trao đổi dữ liệu điện tử:

     * Luật Hải quan và các Luật khác có liên quan đến thủ tục hải quan cần phải cho phép hình thành cơ chế pháp lý của trao đổi dữ liệu điện tử, thanh toán điện tử, chứng từ điện tử.Công nhận giá trị pháp lý của các chứng từ điện tử để giảm thiểu dần các giấy tờ thương mại. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Internet, sự chấp nhận tham gia vào thương mại điện tử của các quốc gia trên toàn thế giới sẽ đòi hỏi các quốc gia cũng như Việt nam phải rà soát lại hệ thống luật pháp của mình để có thể tạo môi trường cho hoat động này và quản lý được tiến trình này.

     * Các văn bản pháp quy dưới luật phải cụ thể hoá các điều khoản liên quan thành những quy định cụ thể có tính khả thi để tạo hành lang pháp lý thực hiện.

     * Quy trình thủ tục hải quan đơn giản, thống nhất theo chuẩn mực thủ tục hải quan hiện đại của thế giới có tính tới đặc thù của Việt nam. Tự động quy trình thủ tục hải quan đồng nghĩa với việc thực hiện thông quan nhanh chóng, phân loại xác định các mục tiêu trọng điểm để kiểm tra giám sát hải quan, chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chấp nhận và đưa vào áp dụng quản lý rủi ro và kiểm tra sau thông quan như là những điều kiện tối cần thiết để thực hiện tự động hoá quy trình thủ tục hải quan.

     * Thiết lập cơ chế phối kết hợp giữa cơ quan hải quan với các Bộ, ngành có liên quan và cộng đồng doanh nghiệp để xây dựng hệ thống trao đổi thông tin điện tử trong quy trình thủ tục hải quan. Trên cơ sở đó tiến hành triển khai các giải pháp kỹ thuật cụ thể.

    2) Xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật để thực hiện tự động hoá:

    + Xây dựng trung tâm tự động hoá để xử lý dữ liệu tập trung: 

    Trung tâm này được trang bị hệ thống máy móc thiết bị (máy tính và các thiết bị phụ trợ) có khả năng tiếp nhận và xử lý các giao dịch điện tử phát sinh trong quá trình thông quan hàng hoá. Trung tâm này phải đảm bảo: Hoạt độnh ổn định, liên tục 24/24, có cơ chế dự phòng sự cố, tính bảo mật chống xâm nhập trái phép. Toàn bộ dữ liệu trong quy trình làm thủ tục hải quan trên toàn quốc đều được tiếp nhận, xử lý tại Trung tâm này; từ khâu tiếp nhận lược khai, khai báo hải quan, tính thuế, thu thuế, giải phóng hàng, giám sát cảng và kho. Do đặc thù địa lý của Việt nam, cần thiết kế xây dựng 2 Trung tâm khu vực để đảm bảo thuận tiện cho việc xử lý các giao dịch và các yêu cầu về an toàn để một khi có trục trặc của một trung tâm thì không bị gián đoạn công việc.

    +Xây dựng mạng diện rộng riêng của ngành hải quan:

    Để thực hiện được thủ tục thông quan qua hệ thống tự động hoá trên toàn quốc, các đơn vị hải quan trong ngành được kết nối với Trung tâm tự động hoá qua Hệ thống mạng diện rộng riêng của ngành hải quan.  Việc xây dựng hệ thống mạng diện rộng riêng của ngành hải quan phải được nghiên cứu thiết kế một cách tổng thể, có bước đi phù hợp với nhu cầu phát triển của nghiệp vụ và thực trạng cơ sở hạ tầng viễn thông của Việt nam. Thực tế cho thấy tới 90% lưu lượng hoạt động XNK của Việt nam tập trung tại các Cục hải quan tỉnh, thành phố lớn- nơi có hạ tầng viễn thông khá thuận lợi. Đây cũng là một trong các yếu tố cho phép tiến hành đầu tư từng bước nhưng sẽ đem lại hiệu quả cao.

Phần mềm tự động hoá:

Các hệ thống cơ bản của phần mềm tự động hoá:

    1. Hệ thống khai báo hải quan bằng phượng tiện điện tử

    2. Hệ thống quy trình thủ tục nhập khẩu

    3. Hệ thống quy trình thủ tục xuất khẩu

    4. Hệ thống phân loại đối tượng trọng điểm (phân luồng)

    5. Hệ thống quản lý thanh toán tiền thuế

    6. Hệ thống thông tin điều tra chống buôn lậu

    7. Hệ thống thống kê hàng hoá XNK quốc gia

    8. Hệ thống quản lý giá tính thuế hải quan

    9. Hệ thống quản lý thông tin hải quan