ĐÔN CỬA BẮC KINH

 Đôn cửa, còn goi là đá gối cửa, nó là một chi tiết cấu tạo rất quan trọng của kiến trúc Tứ Hợp Viện (THV) của Bắc Kinh, tác dụng của nó là kê nâng khung cổng chính và cửa nhị; ngoài ra nó còn là một vật trang sức của kiến trúc, nó hài hoà với cổng, hiên, mái, tường, trình độ điều khắc đôn cửa còn thể hiện danh giá và địa vị xã hội của chủ nhà, và tăng thêm cái trang nhã, lịch sự và cá tính của kiến trúc.

Đôn cửa xuất hiện sớm nhất vào thời nào không rõ, nếu ngược dòng lịch sử của THV, thì phải tính đến thời nhà Hán năm 206-220 trước công nguyên. Theo những văn vật khai quật được, trong mộ của Hoàng đế Văn Thành thời Bắc Nguỵ đã có Đôn cửa có điều khắc hoa văn rất đẹp, trên đỉnh khắc đầu hổ, thời Nam Tống còn có đôn cửa có độ cao đặc biệt mang một ý nghĩa mà thời nay ta chưa rõ.

Đôn cửa của Bắc Kinh xuất hiện nhiều nhất vào Nhà Nguyên, nhà Nguyên lấy Bắc Kinh là kinh đô. Sau khi Chu Nguyên Chương cướp được chính quyền, dựng lên nhà Minh, vẫn lấy Bắc Kinh làm kinh đô, khi đó Đôn cửa đã bị diễn biến thành một tiêu trí của cấp bậc quý tộc, thể hiện tôn ti trật tự xã hội. Sau khi Nhà Thanh vào Bắc Kinh, tục lệ đó vẫn giữ nguyên, và về phong cách nghệ thuật, tạo hình, đã đến đỉnh cao của lịch sử Đôn Cưa Bắc Kinh. Hiện nay, nếu ta vẫn nhìn thấy những Đôn cửa đều là của thời Minh và Thanh.

Đôn cửa Bắc kinh đại thể có thể chia làm 5 loại: Đôn cửa đầu sư tử thuộc về hoàng tộc; Tạo hình ôm trống thuộc về quan văn cao cấp; hình ôm trống trên đỉnh là đầu hình thú, quan võ cấp thấp; hình hòm đầu sư tử, quan võ cao cấp; hình hòm có trang sức, quan văn cấp thấp; hình hòm không có trang sức, phú hào; đôn đá, dân giầu; đôn gỗ, dân thường.

Trên Đôn cửa thường có khắc những dòng chữ mang nhiều ý nghĩa tốt lành, như: "Cửu châu đồng cư", "Hảo sự bất đoạn", "Tịnh đế đồng tâm", "Cát tường như ý"..., nét chữ cầu kỳ, tạo hình uyển chuyển, có thể nói đấy đều là những tuyệt tác nghệ thuật điêu khắc đá , là một kho báu cho đời sau.